Cuộc chiến tranh vẫn đang tiếp diễn tại Yemen có nguồn cội từ sự thất bại của thời đoạn chuyển đổi chính trị được cộng đồng quốc tế nom mang lại sự ổn định cho nhà nước này. Nó bắt nguồn từ những xung đột vẫn tồn tại dằng dai hàng chục năm nay mà càng ngày càng lan rộng do sự can thiệp của nước ngoài.

Ngay sau một loạt các hành động biểu tình mang phong cách "mùa xuân Ả Rập". Tổng thống độc tài lâu năm, Ali Abdullah Saleh, bàn giao quyền lực cho phó Tổng thống Abdrabbuh Mansour Hadi.

Ông Hadi ngay từ khi được nắm quyền đã phải đối mặt với nhiều vấn đề, bao gồm cả các cuộc tấn công của tổ chức khủng bố al-Qaeda, phong trào ly khai ở miền nam Yemen, sự áp của lực lượng Vệ binh Cộng hoà với Saleh, cũng như nạn tham nhũng, tỉ lệ thất nghiệp cao và an ninh lương thực.

Phong trào đạo Houthi đã lãnh đạo một liên minh của người Hồi giáo Shia Yemen đương đầu chống lại chính phủ của Saleh trong gần một thập kỷ, đã tận dụng sự yếu ớt của chính phủ Hadi.

Một điều đáng để ý là cũng như các lực lượng đối nghịch tại Syria được Arab Saudi tài trợ, thì Houthi được Iran tài trợ chính.

Houthi đã mở mang tấn công trên khắp các chiến trận và kiểm soát phía bắc của tỉnh Saada và các vùng lân cận.

Thất vọng với việc chính phủ Hadi không có nhiều cải cách hiệu quả so với người tiền nhiệm, mà thực tại là Yemen lại càng hỗn loạn hơn, nhiều người Yemen, bao gồm cả người theo Hồi giáo Sunni quay sang ủng hộ Houthi.

Vào cuối năm 2014 và đầu năm 2015, phiến quân Houthi đã tiến vào kiểm soát hoàn toàn thủ đô Sanaa. Tổng thống Hadi đã phải chạy trốn đến thành phố cảng phía nam Aden.

Houthis và lực lượng cảnh vệ Cộng hoà xáp với Saleh, người được cho là đã ủng hộ kẻ địch cũ trong nom giành lại quyền lực đã gần như kiểm soát vớ giang san, buộc Hadi phải chạy ra nước ngoài vào tháng 3 năm 2015.

Các diễn biến kể trên là hồi chuông báo động tại Yemen can dự tới sự lớn mạnh của Houthi, nhóm vũ trang mà Arab Saudi và các nước đồng minh Vùng Vịnh tin rằng được ủng hộ quân sự bởi Iran.

Arab Saudi và 8 nước Arab Sunni thành lập một Liên quân can thiệp khai mạc bằng một chiến dịch không kích tương trợ cho các lực lượng kề với Hadi. Liên quân Sunni này nhận được tương trợ hậu cần và thông báo tình báo từ Mỹ, Anh và Pháp.

Gần ba năm chiến tranh lan rộng trên mọi cấp độ chừng như đã khiến cả hai phía (Houthi-Saleh và Liên quân-Hadi) lâm vào thế bế tắc trên chiến trận, 3 cố kỉnh của liên hợp Quốc để đưa cả hai phía vào một bàn thương thuyết hoà bình đã thất bại.

Các lực lượng chính phủ Yemen bao gồm các binh sĩ xáp với Hadi và đốn là các bộ lạc ly khai miền Nam Yemen đã thành công trong việc chặn đứng cuộc tấn công của Houthi vào thị thành cảng Aden, với một trận chiến đẫm máu kéo dài bốn tháng với sự yểm hộ đáng kể của Liên quân Sunni.

Do trên trận mạc lực lượng Houthi và Vệ binh cộng hoà áp với Saleh áp đảo về quân số và khí giới. Liên quân Sunni quyết định leo thang chiến tranh, các đơn vị tranh đấu trên bộ của Liên quân đã được không vận tới Aden vào tháng 8 năm 2015 và giúp đẩy lùi Houthi ra khỏi miền nam Yemen trong vài tháng sau đó.

Những người ủng hộ Tổng thống Hadi đã thành lập một chính phủ lâm thời ở Aden, mặc dù Hadi vẫn còn đang lưu vong.

Tuy vậy, hiệu quả tác chiến của các lực lượng Hadi và Liên quân Saudi là chưa đủ để đẩy lùi Houthi ra khỏi thủ đô Sanaa, và Houthi vẫn tiếp duy trì một cuộc phong toả của thành thị phía nam Taiz và liên tiếp bắn đạn pháo, tên lửa qua biên cương vào các vị trí chính trị - quân sự của Arab Saudi.

Không những vậy, các toán tập kích của Houthi liên tiếp tập kích các đơn vị biên phòng sâu trong cương vực Arab Saudi bằng cách đánh du kích. Gần như quân đội Arab Saudi thụ động, trang bị cơ giới, đạn dược và khí giới của các đơn vị biên phòng hồ hết bị Houthi chiếm hoặc tiêu huỷ.

Các nhóm khủng bố al-Qaeda ở bán đảo Ả Rập (AQAP) và chi nhánh của Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) đã lợi dụng sự hỗn loạn bằng cách chiếm một số khu vực lãnh thổ ở phía nam và thực hành các cuộc tấn công khủng bố, đặc biệt là ở Aden.

Việc phóng tên lửa đạn đạo đất đối đất của Houthi tới thủ đô Riyadh của Arab Saudi vào tháng 11/2017 đã khiến Liên quân Sunni thắt chặt phong tỏa Yemen.

Liên quân cho biết họ muốn ngăn chặn việc buôn lậu vũ khí tới tay quân nổi dậy của Iran - một cáo buộc mà Tehran phủ nhận - nhưng LHQ cho biết cuộc bao vây này có thể khiến xảy ra "nạn đói lớn nhất thế giới" tại Yemen.

dù rằng Liên quân đã nới lỏng những chính sách phong bế đối với các cảng biển sau vài tuần, việc bị đóng cửa vẫn nối kéo dài dẫn đến tăng mạnh về giá các các mặt hàng cơ bản, đưa an ninh lương thực chạm mốc nguy hiểm và sụp đổ các dịch vụ con người căn bản.

Liên minh giữa Houthi và Saleh vỡ lẽ

Vào cuối tháng 11 năm 2017, một tranh chấp giữa Houthi và các lực lượng xáp với Saleh về quyền kiểm soát nhà nguyện Hồi giáo lớn nhất Sanaa đã gây ra các cuộc đụng độ vũ trang khiến hàng chục người bỏ mạng.

Ngay sau đó, Saleh đề xuất "giở sang một trang mới" với Liên quân Sunni do Saudi lãnh đạo nếu họ ngưng không kích Yemen, rút các lực lượng bộ binh và kết thúc phong tỏa các cảng biển. Houthis phản ứng lại bằng cách cáo buộc Saleh "bạo động" chống lại "một liên minh mà Saleh không thể hiện lòng tin".

Các chiến binh Houthi bắt đầu một chiến dịch để kiểm soát cả thảy thủ đô Sanaa vào ngày 4/12/2017. Sau đó, Houthi thông báo rằng Saleh đã bị giết trong khi vậy chạy trốn khỏi thủ đô.

Liên minh giữa Nam Yemen và Hadi đổ vỡ

Chỉ vài tuần sau các sự kiện tại Sanaa, dị đồng cũng phát triển và dẫn tới giao đấu vũ trang giữa các lực lượng ủng hộ chính phủ Hadi.

Những bộ lạc ly khai tại Nam Yemen chủ trương độc lập (khu vực này đã từng là một nhà nước có chủ quyền trước khi sát nhập với miền Bắc Yemen vào năm 1990) đã thành lập một liên minh lỏng lẻo với quân đội giáp với Hadi vào năm 2015 để ngăn chặn Houthi chiếm Aden.

Nhưng mối quan hệ liên minh này luôn luôn xảy ra tình trạng găng - bất đồng do mục tiêu hoàn toàn khác nhau đã dẫn đến "giọt nước tràn ly" khi Hội đồng chuyển tiếp miền Nam (STC) - Đại diện liên minh các bộ lạc ly khai vào tháng 1 năm 2018 kết tội chính phủ Hadi tham nhũng và quản lý kém, và đề nghị Thủ tướng Ahmed bin Daghar từ nhiệm.

Daghar từ khước đối thoại và cáo giác những gì ông gọi là một cuộc bạo động "chống lại tính hợp pháp và sự kết đoàn của giang sơn" khi các nhóm vũ trang ly khai gắng chiếm các cơ sở chính phủ và cứ quân sự tại Aden bằng vũ lực.

Tình hình đã được trở nên phức tạp hơn bởi các thành phần trong Liên quân do Saudi dẫn đầu. Arab Saudi ủng hộ Hadi, người đang ở Riyadh, trong khi Các tiểu vương quốc Ả Rập hợp nhất (UAE) lại có mối kết liên chém với những người ly khai miền nam.

mai sau của chiến tranh thế giới 3?

Ali Abdullah Saleh sẽ được nhớ đến như một người đã định hình Yemen hiện đại theo hình ảnh của chính mình, nhưng cũng là người sẵn sàng đưa cả đất nước trở lại lò lửa xung đột hơn là tự quyền lực.

Tuy nhiên, nếu không có kỹ năng thương thuyết của ông, cuộc nội chiến mà ông ta đã tham gia dẫn tới cuộc khủng hoảng nhân đạo và tàn phá chết chóc chỉ có khả năng trở thành bợt hơn.

Cái chết của Saleh gây sốc cho hầu hết người dân Yemen. Hình ảnh của Saleh ở Yemen giống như một kẻ thống trị sáng dạ "nhảy múa trên đầu các con rắn". Saleh là người kiến tạo các thoả thuận hoà bình mà chính chúng - đã vượt quá sự đợi mong của quần chúng. # Yemen.

Ngay thi bằng lái xe máy a1 sau khi Saleh được bổ nhiệm làm Tổng thống của Bắc Yemen vào tháng 7 năm 1978, CIA đã dự đoán rằng ông sẽ chết trong vòng sáu tháng, và ông sẽ là người mới nhất trong một loạt các nhà lãnh đạo Yemen để trở thành nạn nhân của cuộc xung đột nội bộ.

Nhưng ngược lại, Saleh đấu kiểm soát Yemen trong 33 năm, vượt qua các cầm sát hại bao gồm cả một vụ đánh bom liều chết trong năm 2011 - và thậm chí đến những sự kiện sau đó tại Yemen.

Tuy nhiên, cái chết của Saleh cho tới nay biểu hiện một sai trái của ông này trong nhận định.

Khi Saleh đề xuất một phương án hoà bình với Arab Saudi bằng một buổi gặp gỡ bí mật, người Saudi đã quyết định số mệnh của ông.

Cho tới tháng 4 năm 2018, các video được Không quân Saudi tung ra diễn đạt một cuộc đánh úp bằng máy nay không người lái diệt "người nhảy múa trên đầu các con rắn" khi ông này đến địa điểm thương lượng.

Rõ ràng, với Arab Saudi, con bài Saleh hiện không còn quan trọng khi các lực lượng Hadi và miền Nam đang vẫn duy trì được thế thăng bằng trên chiến trường.

Tuy vậy, vắng bóng Saleh, các lực lượng vũ trang (hiện tại có ít nhất 6 lực lượng tham chiến tại Yemen) sẽ không bao giờ có thể ngồi vào bàn đàm phán trong Tương lai.

Có thể thấy rõ, ở những tháng đầu năm 2018, với thực tế bất phân thắng bại của Houthi và các lực lượng chống lại họ, tình hình trên mặt trận tại Yemen đang đóng băng với một tí lợi thế cho Houthi.

Tuy nhiên, rút kinh nghiệm từ việc những đoàn xe cơ giới của Liên Quân Sunni liên tục bị các toán Houthi phục kích, BQP Arab Saudi đã mua hơn 200 pháo tự hành M107A7 và hàng nghìn tên lửa chống tăng trong lần gần đây nhất công du Mỹ và Châu Âu của hoàng thái tử Muhammad bin Salman - Bộ trưởng BQP Arab Saudi - Chỉ huy trưởng Liên quân Sunni can thiệp tại Yemen.

Như vậy cuối năm 2018, sau khi trang bị đã được đưa đến các đơn vị tại Yemen, Liên quân Sunni sẽ tổ chức các cuộc hành binh sâu vào bờ cõi Houthi kiểm soát. Như vậy, thế cân bằng sẽ bị phá vỡ. Houthi sẽ nguy kịch, và có thể Iran sẽ can thiệp chính thức.

Đề nghị của Tổng thống Donald Trump tới Arab Saudi và các nước Vùng Vịnh can hệ tới việc đưa Liên quân Sunni vào khu vực phía Đông sông Euphrate tại Syria tương trợ cho các lực lượng đối nghịch người Kurd có thể là mồi lửa cho cuộc chiến tranh lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông.

Tầm quan yếu của Syria đối với Iran và Iraq như thế nào thì Yemen với Arab Saudi và các nước Sunni Vùng Vịnh cũng như vậy. Hiện trạng hai liên minh Shia và Sunni vẫn chưa đối địch trực tiếp trên mặt trận, vẫn chỉ là cuộc chiến bất đối xứng với các lực lượng đối chọi địa phương đương đầu uỷ nhiệm với sự tương trợ ngầm của Iran hay Saudi.

Nhưng nếu Saudi can thiệp vào Syria, đồng nghĩa Iran sẽ can thiệp vào Yemen.

Cho tới lúc đó, một viễn ảnh chiến tranh lan rộng trên toàn Trung Đông (có một sự tương đồng một mực giữa vấn đề Yemen, Syria và cuộc chiến tranh Triều Tiên) khi hai phía đối địch:

- Một bên là Liên quân Sunni, các lực lượng Hadi và ly khai miền nam Yemen, Lực lượng dân chủ Syria (SDF) đa phần là người Kurd.

- Một bên là Vệ binh cộng hoà Iran, quân đội Syria, Hezbollah, các nhóm vũ trang Shia của Iraq, Afghanistan, Pakistan, Syria, Palestine cùng với Houthi.

Ở tuổi này, một vắt trung gian hoà bình do Liên Hiệp Quốc bảo trợ là không đủ, mà cần sự cẩn trọng trong bất kỳ động thái quân sự nào của các bên liên quan tới cuộc chiến tại hai nước Syria và Yemen.

vì nếu không thể kiềm chế, cuộc Chiến tranh Trung Đông và tiếp sau đó là Chiến tranh Thế giới thứ 3 sẽ bắt nguồn từ những cuộc nội chiến - uỷ nhiệm trong khu vực Trung Đông.