*Dựa theo bài viết của Katie Reid trên trang web Fastcodesign

Tôi đã xóa account Facebook vào cuối tuần vừa rồi. Trong nhiều năm qua, tôi vẫn luôn có cảm giác lo sợ công ty này sẽ tìm cách khai thác thông tin cá nhân chủ nghĩa của tôi, bởi thế tôi đã vô hiệu hóa (deactivate) trương mục của mình khoảng 3 năm trước. Thế nhưng khi vụ scandal liên can đến công ty Cambridge Analytica vừa qua bị lột trần khiến phong trào “ xóa sổ Facebook ” ( #deleteFacebook ) bùng nổ, tôi biết đã đến lúc mình phải hoàn thành công việc còn dang dở từ 3 năm trước.

Tuy nhiên, quá trình xóa Facebook của tôi lại diễn ra đầy khó khăn và mất nhiều thời gian hơn tôi tưởng. Điều đó đã phần nào cho thấy mặt trái của mạng xã hội lớn nhất thế giới này, từ thiết kế giao diện phức tạp, vô lý cho đến những hoạt động thiếu sự sáng tỏ. Dưới đây là những gì tôi đã phải sang trong quá trình thoát khỏi sự kìm kẹp của Facebook.

1. Không hề có hướng dẫn rõ ràng cho quá trình xóa trương mục Facebook của người dùng

giờ, đã có rất nhiều bài báo “mách nước” cho bạn cách để xóa account Facebook vì, như một lẽ dĩ nhiên, đội ngũ thiết của mạng từng lớp này chẳng dễ thường “vẽ đường cho hươu chạy” để người dùng phản nghịch họ cả.

Cũng cần phải khẳng định là xóa tài khoản và vô hiệu hóa tài khoản là hai quá trình hoàn toàn khác nhau. Bạn có thể dễ dàng tìm thấy tuyển lựa vô hiệu hóa trương mục trong mục cài đặt của Facebook, nhưng để xóa account thì lại là một câu chuyện khác.

Để bắt đầu quá trình này, bạn cần mở trọng điểm trợ giúp nhanh của Facebook và nhập vào thanh chừng “ Làm thế nào để xóa vĩnh viễn tài khoản Facebook ” (hoặc chỉ cần nhập từ khóa “ xóa ” là được vì trào lưu # deleteFacebook vẫn đang nổi như cồn mà).

Sau đó, Facebook sẽ buộc bạn phải truy cập vào trang trợ giúp riêng, đưa ra một thông tin khá dài và yêu cầu bạn hãy “ cho họ biết ” là bạn đang muốn xóa trương mục của mình. Tại sao họ không đơn giản hóa quá trình này, như là đặt một phím “ Xóa account của tôi ” ngay trên đầu trang chủ chẳng hạn.

2. Làm cho người dùng bối rối với những đổi thay đột ngột trong thiết kế

Sau khoảng 2, 3 lần bấm vào hyperlink ẩn trong những dòng thông tin của Facebook, chung cuộc thì tôi cũng đến được trang xóa account. Tại đây, các bước chỉ dẫn của Facebook khá đơn giản, nhưng lại khiến tôi rất bối rối và liên tục phải thực hiện lại.

Sau khi bấm vào tuyển lựa “ Xóa tài khoản của tôi ”, một cửa sổ xác nhận sẽ hiện ra và đề nghị tôi điền mã CAPTCHA vào. Hãy khoan nói đến đoạn mã này đã, thứ khiến tôi khó chịu hơn cả chính là tôi liên tiếp bấm nhầm vào chọn lựa “ Hủy ” ( cancel ) sau khi đã điền công nhận đầy đủ.

Có thể là do tôi cấp hấp tấp, nhưng Facebook cũng không phải dạng vừa khi đã đổi màu sắc giữa hai chọn lựa “ Đồng ý ” (xóa tài khoản) và “ Hủy ” một cách đầy láu cá. thường ngày, những chọn lọc đồng ý của Facebook sẽ có màu xanh dương, màu chủ đạo của nền tảng mạng từng lớp này. Thế nhưng với quá trình xóa tài khoản, chọn lọc “ Hủy ” lại có màu xanh dương khiến tôi “mắt nhắm mắt nhắm mũi mở” bấm nhầm đến mấy lần và đành bùi ngùi nhập lại đoạn CAPTCHA để xác nhận.

Đây cũng không phải là một điều quá xa lạ trong thiết kế giao diện người dùng, đặc biệt là khi quyết định xác nhận thực hành một hành động thụ động (trong trường hợp này là xóa Facebook). Sự đổi thay đột ngột trong thiết kế sẽ giúp người dùng hạn chế, hay ít ra là giúp họ nghĩ suy lại về quyết định của mình.

Tuy nhiên, tôi vẫn cảm thấy cực kỳ khó chịu về điều này. Tôi đã phải tự mình cỡ trang xóa account, sau đó là qua vài lần xác nhận phức tạp, bấm nhầm vào nút “ Hủy ” và rồi phải thực hành lại từ đầu.

Suy cho cùng, nếu đã giấu tính năng này kỹ như vậy thì Facebook cần hiểu rằng khả năng người dùng vô tình xóa vĩnh viễn account của họ gần như không thể xảy ra. Và nếu đã tự mình mày mò đến tận bước xác nhận chung cục, chẳng có lý do gì mà họ phải suy nghĩ lại về quyết định của mình. thành thử, việc đổi màu giữa hai lựa chọn “ Xóa ” và “ Hủy ” là không hề cần thiết.

3. Kiểu diễn đạt quá "hại não" khi người dùng muốn xóa trương mục

Hãy trở lại với đoạn CAPTCHA mà tôi đã nêu ở trên. Không chỉ bấm nhầm vào nút “Hủy” mà tôi cũng liên tiếp nhập sai đoạn mã mà Facebook đề nghị và nhận được thông tin dưới đây:

Một lần nữa phải khẳng định, tôi cũng có lỗi trong quá trình này bởi đã không đọc kỹ đề nghị mà Facebook đưa ra. Nhưng hãy nhận đi, chẳng mấy ai trong chúng ta bỏ thời gian để đọc cả. Chúng ta luôn có thiên hướng điền đoạn mã xác nhận vào bất kỳ khung trống nào mà chúng ta nhìn thấy - một điều mà các nhà thiết kế giao diện người dùng cần phải cân nhắc lại.

Và giữ đúng tư tưởng này, tôi hăm hở điền CAPTCHA vào khung trống trước nhất và chỉ mò xuống khung trống phía dưới khi không thể nhìn rõ đoạn mã mà Facebook cung cấp. Sai lầm! Facebook yêu cầu phải nhập mật khẩu account trước, còn đoạn mã công nhận thì điền vào khung thứ hai. Bạn có thể cho rằng đó là một tính năng bảo vệ người dùng khỏi bị kẻ gian lợi dụng, nhưng với tôi, về mặt thẩm mỹ mà nói, khung cửa sổ thông tin của thi bang lai xe may a1 họ vừa cực kì, vừa phức tạp lại đòi hỏi quá nhiều thông báo gây bối rối.

Chuyên gia về cấu trúc thông tin và nếp sử dụng Steve Krug đã nêu rõ trong cuốn sách “ Don’t Make Me Think ” rằng điều quan yếu nhất mà các nhà thiết kế giao diện người dùng cần biết là người dùng không bao giờ đọc khi sử dụng website, họ chỉ kiêng những từ khóa cấp thiết (scan). Và theo nghiên cứu về mắt của Jakob Nielson vào năm 2008, chúng ta chỉ đọc chưa đến 20% nội dung thông báo hiển thị trên một trang web bình thường.

vì vậy, chẳng mấy ai đọc từ đầu đến cuối, từ trên xuống dưới khung cửa sổ xác nhận của Facebook cả, và chắc chắn Facebook hiểu rõ điều này (tin tôi đi, họ nắm trong tay nhiều chuyên gia hơn bạn nghĩ đấy).

4. Luôn biết cách chi phối xúc cảm người dùng

Nếu vụ scandal Cambridge Analytica có gây ra bất cứ hiệu ứng hăng hái nào thì đó kiên cố phải là nó đã chỉ ra vấn đề trong thiết kế giao diện người dùng “hại não” của Facebook.

Mặc dù rất khó chịu với kiểu thiết kế giao diện trong quá trình xóa tài khoản Facebook, nhưng tôi lại không hề bất ngờ về điều này. Nhiệm vụ của họ là phải chi phối xúc cảm người dùng và bằng mọi giá khiến người dùng phải gắn bó lâu dài với họ.

tỉ dụ, khi tôi vô hiệu hóa trương mục của mình vào 3 năm trước đây, Facebook đã đưa ra loạt thông báo để khiến tôi mềm lòng. Họ hiển thị account của bạn bè tôi, thuyết phục tôi tiếp chuyện dùng dịch vụ của họ và thậm chí còn cho biết họ sẽ rất nhờ tôi nếu tôi rời đi. Hay mới đây khi tôi quyết định xóa account, Facebook đã gửi cho tôi đến 59 thông báo thuyết phục tôi ở lại.

Và điều quan yếu nhất, giao diện người dùng của Facebook đã khiến chúng ta đồng ý cung cấp thông tin cho bên thứ ba một cách quá dễ dàng mà chúng ta không hề chú ý. Sẽ phải mất một thời kì rất dài nữa, Facebook mới có thể khôi phục được niềm tin nơi người dùng sau vụ scandal vừa rồi. Và thay đổi thiết kế giao diện có lẽ sẽ là ý tưởng tuyệt trần nhất để họ bắt đầu kế hoạch của mình.

Theo Fastcodesign